Άρθρο: Γιώργος Πέτρου Φώτο: Αρχείο Greek Diver
Τι είναι Αποσυμπίεση και Απαζώτωση? Την απάντηση , επεξήγηση για την διαφορά μεταξύ αυτών των δύο εννοιών θα την δώσω σε ένα νέο άρθρο.
Τώρα ας δούμε το θέμα μας λιγάκι απλοϊκά.
Είναι η διαδικασία (Αποσυμπίεση) την οποία ενσυνείδητα ο αυτοδύτης εφαρμόζει με σκοπό την αρμονικότερη δυνατή αποβολή δια της εκπνοής του, του πλεονάζοντος Αζώτου (Απαζώτωση), και όχι μόνο, το οποίο διαλύθηκε / αποθηκεύτηκε μέσα στους ιστούς του κατά την διάρκεια της κατάδυσης / παραμονής και το οποίο σε περίπτωση κατά την οποία δεν αποβληθεί, πριν την ανάδυσή μας στην επιφάνεια, ο αυτοδύτης έχει πολλές πιθανότητες να εμφανίσει ένα σύνολο (ή μέρους) σημαδιών & συμπτωμάτων τα οποία ονομάζουμε Νόσο των Δυτών ή καλύτερα Νόσο εξ Ελλείψεως Αποσυμπίεσης. Σε αυτό το άρθρο συζητάμε για μερικές από τις Βασικές Αρχές Απαζώτοσης στις καταδύσεις με Μικτά αέρια.
Μιλώντας με πολλούς αυτοδύτες & εκπαιδευτές παρατηρώ ότι υπάρχει μια σύγχυση ή μια παραφιλολογία γύρω από το πολύπαθο θέμα της Απαζώτοσης. Επειδή κυκλοφορούν πάρα πολλές "μη ασφαλείς απόψεις" και επειδή είναι πια διαπιστωμένο ότι πολλοί παίρνουν την πρωτοβουλία (χωρίς να κατέχουν την απαραίτητη υποδομή γνώσεων, κατ΄ αρχήν) να εφαρμόσουν ή να μεταδώσουν κάποιες πληροφορίες ή τεχνικές θεωρώ ότι είναι ευθύνη μου να υπενθυμίσω, καταγράφοντας επώνυμα για μια ακόμη φορά ξεκάθαρα σε αυτό το άρθρο, τις Βασικές Αρχές Απαζώτωσης (Β.Α.Α).
Αυτές βασίζονται στις τελευταίες εξελίξεις που έχουν πιστοποιηθεί πρακτικά, και όχι μόνο θεωρητικά , από επιστήμονες, ιατρούς υπερβαρικής και εκπαιδευτές με εμπειρία τόσο στις ερασιτεχνικές αλλά κυρίως τεχνικές καταδύσεις (Για το ιατρικό θέμα οι ιατροί υπερβαρικής είναι οι μόνοι αρμόδιοι να έχουν άποψη). Αρχές που είναι γνωστές τα τελευταία 10 χρόνια. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα επιβεβαιώνονται σε υψηλό ποσοστό.
Εδώ προσθέτω και την μεγάλη προσωπική μου στατιστική παρατήρηση και εμπειρία, ιδιαίτερα στην εκπαίδευση αυτοδυτών αλλά και εκπαιδευτών τεχνικής κατάδυσης / μικτών αερίων σε βαθιές καταδύσεις.
Πάρα πολλά άρθρα με πολύ επιστημονικό υλικό (το οποίο ελάχιστοι καταλαβαίνουν) κυκλοφορεί στο διαδίκτυο ή στα περιοδικά. Υλικό το οποίο οι υπογράφοντες αυτού οφείλουν να προσδιορίσουν ότι είναι προσωπική τους άποψη και σε πειραματικό επίπεδο καθώς η πρακτική τους εφαρμογή είναι είτε ανύπαρκτη είτε περιορισμένης εφαρμοσμένης αποδεδειγμένης αξίας πολλές φορές.
Ας το πάω λίγο ανάποδα. ΤΟ ΤΙ ΝΑ ΜΗΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ.
Είχαμε λοιπόν περιπτώσεις Νόσου Εξ Ελλείψεως Αποσυμπίεσης από χρήση RGBM με λάθος και ελλιπή τρόπο (Μέθοδο ανάδυσης με βαθιές στάσεις, ή με πολλές βαθιές στάσεις).
Νόσο είχαμε και έχουμε δυστυχώς ΚΑΙ με την χρήση οποιουδήποτε αλγορίθμου ή συστήματος OC & CCR.
(Ανοιχτού η Κλειστού κυκλώματος).
Είχαμε και έχουμε Νόσο των Δυτών είτε με χρήση 100% Ο2 είτε ΕΑΝ80 στις ρηχές στάσεις.
Έχουμε εκτεταμένη χρήση Ηλίου (π.χ. το Trimix δεν είναι σωστό να το παίρνουμε όσο πιο γρήγορα γίνεται και να το αφήνουμε όσο πιο αργά, αυτό είναι λάθος. Εαν γίνεται όμως πρέπει να γίνεται, να γίνεται μόνο εαν υπάρχει ολοκληρωμένη, σωστή και πιστοποιημένη γνώση) σε βαθιές καταδύσεις με TRIMIX. Αλλά πάλι όποια μέθοδο και να έχει χρησιμοποιηθεί Νόσος δεν έχει αποφευχθεί σε κάποιες περιπτώσεις.
Άρα τίποτε δεν είναι απόλυτα ασφαλές, για αυτό όσο δογματικοί και να είμεθα καλό είναι να το καταλάβουμε αυτό.
Για αυτό χρήσιμο είναι να τα δούμε όσο πιο συνοπτικά γίνεται για μια ακόμη φορά. Και ας θυμηθούμε: για ποιο λόγο "φορτωνόμαστε" με Ν2 (και άλλα αέρια φυσικά) σύμφωνα με ποιο νόμο συμβαίνει αυτό.
ΔΠ = Διαφορά Πίεσης
Θυμάμαι στην ομοσπονδία μας τον αείμνηστο εκπαιδευτή μας και πολύ καλό φίλο μου Νίκο Αναστασιάδη
να μας λέει ότι τα πάντα είναι ΔΠ.
Πάντα τονίζουμε το θέμα της Δ.Π....δηλαδή πολύ απλά την
Διαφορά Πίεσης που υπάρχει κατά την κατάδυση, παραμονή, ανάδυση και στη οποία και οφείλεται η διάλυση του αερίου (Ν2) στους ιστούς μας.
«Προσοχή: για ευκολία κατανόησης του άρθρου δεν θα εμπλακούμε με έννοιες και διαφοροποιήσεις εννοιών όπως ταχύτητες, διαπερατότητες κυτταρικής μεμβράνης, εισόδου και εξόδου αερίων στα κύτταρα, διάχυση, διαλυτότητα, άρδευση, diffusion, perfusion κλπ»
Κατά την κάθοδο λοιπόν έχουμε την ΔΠ του Περιβάλλοντος > (μεγαλύτερη) από την ΔΠ των ιστών.
Αποτέλεσμα είναι οι ιστοί να φορτίζονται, να αποθηκεύουνε πλεονάζον Ν2 στην προσπάθειά τους να εξισωθούν. Δεδομένου της επίδρασης του νόμου του Henry περί διαλυτότητας αερίων (της διάλυσης του αζώτου, του Ηλίου ή όποιου άλλου αερίου) επωμιζόμαστε μια σειρά από υποχρεώσεις, κατά την ανάδυση οι οποίες δεν είναι άλλες από αυτές που ονομάζουμε Αποσυμπίεση ή Διαδικασίες Απαζώτωσης.
Στάση / Χρόνος/ Μείγμα / Συνθήκες περιβάλλοντος και Φυσιολογίας.
Θυμίζουμε πως στην κατάδυση και στις βαθιές καταδύσεις μικτών αερίων δεν μας απασχολεί μόνο το Άζωτο με τα γνωστά προβλήματα όπως Νόσο Δυτών, Νάρκωση Αζώτου, Δυσβαρική Οστενέκρωση, δηλητηρίαση Ο2 αλλά και τα άλλα αέρια το πως επιδρούν.
Στην περίπτωση των εμπλουτισμένων μιγμάτων (EANitrox) μας απασχολεί η Τοξικότητα Ο2 του ΚΝΣ (Κεντρικού Νευρικού Συστήματος), η Πνευμονική Τοξικότητα (λιγότερο), και στη περίπτωση της χρήσης Ηλίου μας απασχολεί το θέμα το πόσο γρήγορα μπαίνει και βγαίνει στο κύτταρο (λιποδιαλυτούς ιστούς) Ποιά είναι η διαλυτότητά και η διάχυσή του σε αυτό. Κατά την ανάδυση το Ήλιο όμως βγαίνει από τα κύτταρα πολύ γρηγορότερα από ότι το άζωτο με τα θετικές και τις αρνητικές επιπτώσεις και κινδύνους. Μην ξεχνάμε την "προτίμηση" που έχει το Ήλιο στις αρθρώσεις, έσω αυτί (κοχλίας), λιπώδεις ιστούς κλπ.
Κατά την Ταχεία κατάδυση σε συνδυασμό με μεγάλες μερικές πιέσεις υπάρχει το πρόβλημα του HPNS από τα εισπνεόμενα αέρια. Όχι μόνο από το Ήλιο αλλά και από το Ο2 και Ν2. (επειδή αυτό μπορεί να προκαλέσει εντύπωση σε πολλούς αυτοδύτες τεχνικής κατάδυσης είμαι στην διάθεσή τους για επεξήγηση). Αλλά κυρίως είναι το Ήλιο.
Νόμος του Henry (διαλυτότητας)
Να θυμηθούμε τι μας λέει με απλά λόγια ο νόμος του Henry.
Η ποσότητα ενός αερίου (Ν2) που θα διαλυθεί μέσα σε ένα υγρό (αίμα) εξαρτάται από το άθροισμα & και επιμέρους των μερικών πιέσεων των αερίων που το αποτελούν. Από την πίεση (μερική πίεση PPgas) του αερίου (έχει σχέση με ποσοστιαία αναλογία αερίου / σε βάθος). Η άθροιση - φόρτιση - αποθήκευση ενός αερίου εξαρτάται από το είδος του ιστού, και το χρόνο παραμονής. Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν γρήγοροι, μεσαίοι και αργοί ιστοί με διαφορετικό χρόνο ημικορεσμού / κορεσμού.
Οι φάσεις της Αζώτωσής μας είναι 2. (βάζουμε - αποθηκεύουμε)
- Αύξηση χρόνου διαδικασίας Απαζώτοσης
- Ανάγκης Άμεσου Υπολογισμού νέου πλάνου ή Χρήση πλάνων εκτάκτου ανάγκης
Φάσεις Απαζώτωσης
Οι φάσεις της Απαζώτωσής μας είναι:
Ας μπούμε στο θέμα μας λοιπόν.
Βαθιές Στάσεις Αποσυμπίεσης ή αλλιώς Reduced Gradient Bubble Model (RGBM)
...η αλλιώς θα λέγαμε ΠΟΛΥ σταδιακή μείωση / απομάκρυνση του Ν2, Ηλίου κλπ... σε μορφή φυσαλίδων.
Το να μη δημιουργηθούν φυσαλίδες είναι αδύνατον.
Άρα η διατήρησή τους στο μικρότερο δυνατόν μέγεθος είναι μείζονος σημασίας. Για αυτό λοιπόν επιστήμονες / ιατροί / ερευνητές σαν τον Wienke, τον Baker, τον Pyle, τον Hamilton, και άλλοι πολλοί άλλοι προτείνουνε την χρήση της μεθόδου των βαθιών στάσεων αποσυμπίεσης. Όχι των πολλών βαθιών στάσεων αποσυμπίεσης.
Για παράδειγμα πραγματοποιούμε μια κατάδυση στα Χ μέτρα (πάντα με ιδανικό μίγμα που μας εξασφαλίζει διαύγεια και ελάχιστο δυνατόν κίνδυνο τοξικότητας). Ποία μέθοδο / διαδικασία ανάδυσης / Απαζώτοσης να επιλέξω?
Με τη κλασική μέθοδο όπου οι ηλεκτρονικοί καταδυτικοί μας υπολογιστές ή οι καταδυτικοί μας πίνακες ανάλογα με τον χρόνο παραμονής μας μας δίνουν στάσεις στα 6, 9 ή 12 μέτρα.
Φυσικά είναι πολύ ελλιπή μέθοδος όταν πάμε πραγματικά βαθιά. Και εάν θα έπρεπε να βάλω κάποιο νούμερο θα έλεγα μετά τα 50 μέτρα, που έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να έχει άμεσα αλλά και μακροχρόνια δυσάρεστα αποτελέσματα. Δεν κάνει για καταδύσεις βαθιές και μικτών αερίων. Προσωπικά πιστεύω πως ούτε για οποιαδήποτε ερασιτεχνική κατάδυση κάνει.
ΔΕΝ ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ:
Μέθοδο βαθιών στάσεων (Ο πιο "Εξελιγμένος RGBM"), με πρώτη στο 80% του μέγιστου βάθους (προσοχή το 80% είναι κατά προσέγγιση, διαφοροποιείται ανάλογα του χρόνου παραμονής), και εν συνεχεία στάσεις ανά 3 μέτρα βάθος!!! Πχ μια κατάδυση η πρώτη 100 στάση στα 80 μέτρα και εν συνεχεία 77, 74 μέτρα και ούτω καθ΄ εξής.
Δεν προτείνεται η παραπάνω μέθοδος διότι ότι:
α) η παραμονή τόσο βαθιά για πολύ ώρα δεν συμβάλει αποτελεσματικά στην σωστότερη απαζώτοση
β) η κατανάλωση αερίου είναι μεγάλη
γ) ο κίνδυνος για κρύο (υποθερμία) πάντα υπάρχει
δ) δυσκολία εφαρμογής (ακρίβεια) πλάνου
ε) πολύς χρόνος έκθεσης του αυτοδύτη σε μεγάλο βάθος με ότι αυτό συνεπάγεται
...και άλλα προβλήματα.
Ο πιο "Εξελιγμένος RGBM"...
α) τί μέθοδο στάσεων σχεδιάζει;
Δημιουργεί στάσεις αποσυμπίεσης περίπου στο 80% του μέγιστου βάθους και εν συνεχεία στάσεις ανά 3 μέτρα!!!
ΔΕΝ ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ
β) πόσο δοκιμασμένος είναι;
Λίγο δοκιμασμένος, και φυσικά δεν προτείνεται η χρήση του. Και κατά την χρήση του είχαμε πολλές περιπτώσεις νόσου των δυτών και πολύ βαριές μάλιστα.
γ) τί περιορισμούς έχει;
• Το προφίλ της κατάδυσης πρέπει να είναι τετράγωνο χωρίς καμία μορφή «ρόμβου». Η εφαρμογή «ρόμβου» έχει αποδειχθεί καταστροφική για πολλούς που είτε ηθελημένα είτε μη τον εφάρμοσαν.
• Δεν επιτρέπεται πολύ επίπεδη κατάδυση
• Δεν επιτρέπεται επαναληπτική κατάδυση
• Το μείγμα βυθού θα πρέπει να είναι είτε Trimix είτε Heliox.Αέρας ή Nitrox αποκλείονται
• Οι ρυθμοί ανάδυσης πρέπει να είναι αργοί, 10μέτρα / λεπτό και αργότερα... (μην το παρακάνετε)
• Παραμείνετε στο αέριο αποσυμπίεσης αναδυόμενοι στην επιφάνεια για κάποιο χρονικό διάστημα
• Αποφύγετε οποιαδήποτε μορφή κούρασης / παραγωγή έργου κλπ για ένα τουλάχιστον 24ωρο!!
Μέθοδος 60/50/40/30 και μετά ανά 3 μέτρα. Προτείνεται με δική σας ευθύνη.
Είναι μια μέθοδος που έχω χρησιμοποιήσει πάρα πολύ και πάντα αναδύθηκα στην επιφάνεια ξεκούραστος και ΠΟΤΕ με οποιαδήποτε σημάδια η συμπτώματα Νόσου ή κούρασης. Είναι σαφέστατα η πλέον ασφαλή και αποτελεσματική μέθοδος Απαζώτοσης από όσες έχω ακολουθήσει. Αποδεδειγμένη πρακτικά με μεγάλη στατιστική επιτυχία. Προσωπικά την έχω χρησιμοποιήσει με απόλυτη επιτυχία και την προτείνω. Απαιτείται να είναι ξεκούραστη κατάδυση και να μην χαθεί καμία στάση η χρόνος αποσυμπίεσης.
Εάν μια μέθοδος Απαζώτοσης με πολλές βαθιές στάσεις είναι αποδεδειγμένα αποδοτική ποιοι παράγοντες είναι αρκετός λόγος να μην την εφαρμόσουμε;
Η δυσκολία εφαρμογής του χρόνου ανάδυσης από στάση (βάθος) σε στάση και ο χρόνος της ίδιας της στάσης από πλευράς ακρίβειας πλευστότητας.
Η μη ύπαρξη ολοκληρωμένης υποδομής υποστήριξης επιφανείας καθώς στις μπάρες αποσυμπίεσης.
Περιβαντολογικοί παράγοντες
Παράγοντες φυσιολογίας
Παράγοντες επάρκειας αερίου
Πίνακες, Ηλεκτρονικό καταδυτικό υπολογιστή ή λογισμικό;
Σαφέστατα έχει να κάνει με το είδος της κατάδυσης που θα πραγματοποιήσουμε. Προσοχή: Το ότι το Dive Computer ξεχρεώθηκε, ή ο χρόνος του πίνακα ή λογισμικού δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι και ο αυτοδύτης έχει Απαζωτώσει. Είναι μια ελάχιστη ένδειξη μαθηματικής επάρκειας.
Σε περίπτωση κατάδυσης βαθιάς με μικτά αέρια εγώ προσωπικά χρησιμοποιώ λογισμικό για την σχεδίαση της κατάδυσης το οποίο πλάνο εκτυπώνω (φυσικά με πλάνα εκτάκτου ανάγκης / bail out εάν ξεπεράσω βάθος ή χρόνο) και παίρνω πλαστικοποιημένο μαζί μου υποβρυχίως. Απαιτείται πολύ καλή γνώση δεδομένων κατάδυσης με μικτά αέρια & πολύ καλή γνώση του λογισμικού. Εννοείται και βασική είναι η χρήση πάντα του καταδυτικού υπολογιστή μας , πχ για τις Trimix καταδύσεις μου χρησιμοποιώ έναν Shearwater. Μαζί μου έχω πάντα και το αγαπημένο μου παλιό Uwater Pro.
Είναι δεδομένη η χρήση των εμπλουτισμένων μιγμάτων για την διαδικασία Απαζώτοσης. Πολύς κόσμος πιστεύει ότι πρόκειται για κάτι καινούργιο. Σε γενικές γραμμές θυμίζουμε ότι από το 1959 που ξεκίνησε το Nitrox αποτελεί απαραίτητο εφόδιο, εργαλείο ασφάλειας για κάθε αυτοδύτη και σε χρήση σε κάθε μορφή κατάδυσης είτε σαν αέριο κατάδυσης είτε σαν αέριο αποσυμπίεσης. Εννοείται ότι θα πρέπει να εξαλειφθεί ο αέρας σαν αέριο αποσυμπίεσης και στη θέση του να μπεί το Nitrox. Ο αέρας έχει το μεγαλύτερο % Ν2 από οποιοδήποτε μίγμα γεγονός που τον καθιστά επιβαρυντικό.
Φυσικά υπάρχουν και πάρα πολλοί άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά την διαδικασία Απαζώτοσης μας.
Πολλοί αυτοδύτες κάνουν το λάθος να πιστεύουν ότι η αποσυμπίεση έχει να κάνει απλά με την ολοκλήρωση του χρόνου. Μέγα λάθος. Εξίσου και ίσως πιο σημαντικό είναι οι συνθήκες περιβάλλοντος, φυσιολογίας και ψυχολογίας κατά την αποσυμπίεση.
Ένας ικανός στην πλευστότητα αυτοδύτης μπορεί να τα χρησιμοποιεί από το βάθος που αυτά έχουν ΜΠ 1.6 atm. (Μερική Πίεση) έτσι ώστε να έχουν διαρκώς αναδυόμενοι την μεγαλύτερη δυνατή πίεση. Προσοχή απαιτείται ακρίβεια πλευστότητας, δεν προτείνεται σε άπειρους. Το 1,4 είναι πλέον ασφαλές για αλλαγή μείγματος και ανάδυση. Τα όρια Τοξικότητας Κ.Ν.Σ (Κεντρικού Νευρικού Συστήματος) καθώς και της Πνευμονικής Τοξικότητας τα έχουμε αναφέρει σε παλαιότερα άρθρα.
Η αλλαγή πολλών μιγμάτων κατά την ανάδυση στην αποσυμπίεση μπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσματα αλλά και πολύ αρνητικά. Επηρεάζει θετικά η αρνητικά την σωστή λειτουργία της κυτταρικής μεμβράνης. Απαιτείται απόλυτα σωστή γνώση.
Φυσικά και αυτές οι διαδικασίες πρέπει να εφαρμόζονται και στις ερασιτεχνικές καταδύσεις.
Για παράδειγμα αντί μετά από μια κατάδυση για Χρόνο στα 30 μέτρα να αναδυθούμε για στάση στα 6 μέτρα ή στα 3 μέτρα για κάποιο χρόνο είναι προτιμότερο να αναδυθούμε πραγματοποιώντας στάσεις στα εξής βάθη: 18 μέτρα, 12 μέτρα, 9, 6, 3 μέτρα. Δοκιμασμένη και αποδοτικότατη μέθοδος.
Χρήσιμες διευκρινήσεις
Φάση Συμπίεσης = Κατάδυση (Διάλυση N2 στους ιστούς)
Φάση Εξίσωσης / Απορρόφησης = Χρόνος Βυθού (Διάλυση / αποθήκευση N2 στους ιστούς)
Φάση Απαζώτοσης = Ανάδυση (Αποφόρτιση ιστών)
Φάση Απαζώτοσης = Στάσεις Αποσυμπίεσης (Αποφόρτιση ιστών)
Φάση Απαζώτοσης Επιφανείας = Τελική και μέγιστη αποφόρτιση ιστών - Απαζώτοση
PiN2 Inspired nitrogen pressure = Πίεση του Ν2 που αναπνέουμε και η οποία εφαρμόζεται σαν δύναμη στον ιστό / περιβαλλοντική
PtN2 Tissue nitrogen tension = Τάση εσωτερικής πίεσης Ν2 ιστών
Η διαφορά πίεσης μεταξύ PiN2 και PtN2 είναι ο λόγος ανταλλαγής αζώτου στους ιστούς. Υπερκορεσμός Ιστών Το PtN2 υπερβαίνει το PiN2.
Κρίσιμος Υπερκορεσμός Όταν το PtN2 υπερβεί μια κρίσιμη τιμή του PiN2, διαλυμένο N2 ίσως προκαλέσει νόσο (DCI / Νόσο Δυτών).
Προσοχή:
Χρησιμοποιείστε ότι αποδεδειγμένα δουλεύει και όχι ότι ακούτε. Μην γίνετε πειραματόζωα με δυσάρεστα αποτελέσματα τα οποία εαν δεν εμφανιστούν άμεσα θα εμφανιστούν / συσσωρευτούν μακροχρόνια.
Για την χρήση του συνόλου ή μέρους των πληροφοριών και πρακτικών αυτού του άρθρου απαιτείται είτε ο αυτοδύτης να είναι πιστοποιημένος για το επίπεδο που απευθύνονται οι πληροφορίες ή να γίνουν με την επίβλεψη πιστοποιημένου εκπαιδευτή. Σε καμία περίπτωση οι πληροφορίες δεν είναι αρκετές για την πραγματοποίηση βαθιών καταδύσεων με χρήση μικτών αερίων. Ο υπογράφων το άρθρο δεν έχει καμία ευθύνη για την ελλιπή ή κακή χρήση συνολικά ή μέρος αυτών των υπηρεσιών.